در اغلب مدارهای پنوماتیکی، کنترل جهت جریان هوا و جلوگیری از برگشت ناخواسته آن یکی از الزامات اساسی برای عملکرد مطمئن و دقیق سیستم است. شیرهای یکطرفه استاندارد این وظیفه را انجام میدهند، اما در بسیاری از کاربردهای صنعتی، نیاز به قطع یا عبور جریان در جهت معکوس، تحت شرایط کنترلشده وجود دارد که با استفاده از قفل سرجکی پنوماتیک برطرف میشود.
شیر یکطرفه پایلوت دار
فرض کنید که عملکرد مورد نیاز برای یک جک پنوماتیک آن است که جابجایی آن در یک جهت دقیق و کنترل شده باشد، این شرایط به ویژه در بالابرها بسیار متداول است.
در این حالت، مسیر ورودی باد به جک حتماً باید به شیر یکطرفه مجهز باشد تا جک پس نزند و در هر نقطه که بخواهیم ثابت شود؛ اما برای بازگشت جک و تخلیه باد مسیر ورودی نیاز به غیر فعال کردن شیر یکطرفه و باز شدن مسیر بازگشت و تخلیه باد است.
شیر یکطرفه فرمان پذیر (Pilot Operated Non-Return Valve – PC Series) که با نام «قفل سرجکی پنوماتیک» هم نامیده میشود، پاسخی مهندسیشده به این نیاز است. شیرهایی که ضمن حفظ عملکرد یکطرفه، امکان بازشدن کنترلشده در جهت عکس را نیز فراهم میکنند.
این ویژگی، شیرهای سری PC را برای استفاده در سیستمهای زیر بسیار مناسب میسازد.
- قفل موقعیت جکها
- نگهداری بار
- یا آزادسازی کنترلشده
طرز کار شیر قفل سرجکی پنوماتیک
شیر یکطرفه پایلوت دار از دو پورت ورودی و خروجی و یک پورت فرمان (پایلوت) تشکیل شده و طرز کار آن بدین شکل است:
- در حالت عادی، جریان تنها در یک جهت از شیر عبور میکند. (مسیر از ورودی به خروجی یکطرفه است.)
- در این حالت مسیر جریان برگشتی کاملاً مسدود است.
- با اعمال فشار به پورت فرمان (پایلوت)، مسیر برگشت بهطور کامل باز میشود. (مسیر جریان دو طرفه میشود.)
این ویژگی باعث میشود بتوان از این شیر در سیستمهایی که نیاز به «وقفه»، «تثبیت موقعیت» یا «جلوگیری از سقوط بار» دارند، استفاده کرد.
کاربردهای متداول شیر یکطرفه پایلوت دار
1- قفل نگهداشتن جک در موقعیت مشخص (Position Holding)
2- جلوگیری از پس زدن یا بازگشت ناخواسته هوای فشرده در عملگرها (جکهای پنوماتیک)
3- حفظ فشار در یک بخش از سیستم پنوماتیک حتی با قطع فشار ورودی
4- کنترل مستقل فرمان آزادسازی یا برگشت جکهای پنوماتیک
5- مناسب برای سیستمهای اتوماسیون که نیاز به زمانبندی یا ترتیب عملکرد جکها وجود دارد.
ویژگیهای شیر یکطرفه فرمان پذیر
- کیفیت و دوام بالا
- افت فشار بسیار کم بهدلیل طراحی دقیق مسیر داخلی
- پاسخ سریع به سیگنال پیلوت ( 40 تا 60 بار در دقیقه)
- امکان نصب آسان در نزدیکترین نقطه به جک یا عملگر
- عملکرد کاملاً مکانیکی بدون نیاز به برق یا تجهیزات جانبی
نصب و استفاده از قفل سرجکی پنوماتیک
1- شیر باید همیشه در نزدیکترین فاصله نسبت به عملگر نصب شود تا پاسخ سریع و بدون خطا باشد.
2- برای عملکرد صحیح، هوای ورودی باید فیلترشده و خشک باشد.
3- مسیر سیگنال پیلوت باید بدون نشتی و دارای فشار کافی باشد.
4- جهت جریان مطابق علامت روی بدنه رعایت شود.
نکات پایانی
شیر یکطرفه پیلوتی یا همان قفل سرجکی پنوماتیک راهکاری مهندسیشده و مطمئن برای کنترل برگشت جریان در سیستمهای پنوماتیکی است.
این شیر با قابلیت بازشدن مسیر برگشت تحت فشار پیلوت، نقش مهمی در ایمنی، پایداری، و کنترل دقیق حرکت جکها دارد و در بسیاری از مدارهای صنعتی جزء اجزای حیاتی محسوب میشود.
الیت پنوماتیک قفل سرجک پنوماتیکی را در سایزهای 1/8، 1/4، 3/8 و 1/2 اینچ با بهترین کیفیت و گارانتی شرکتی عرضه مینماید.
